De geheimzinnig Waterral

Waterral Natuurcentrum Katwijk | Foto: Ed Schouten december 2016

Foto: Ed Schouten – Katwijk, december 2016

De Waterral is echt geen zeldzame broedvogel in Katwijk. In het duingebied Berkheide en op het nieuwe natuurgebied Lentevreugd zijn genoeg plekjes waar we de Waterral in het broedseizoen kunnen horen; een opvallend schril geluid, dat nog het meest wegheeft van een mager speenvarkentje. Zien is een heel ander verhaal. De Waterral blijft het liefst verborgen in de moerassige vegetatie. Gelukkig hebben we in de wintermaanden meer kans een glimp op te vangen van deze geheimzinnige, stijlvol getekende moerasvogel. Zeker als de vorst toeslaat en de Waterral vaker dan hem lief is de dichte begroeiing moet verlaten op zoek naar voedsel. Behalve in Berkheide en op Lentevreugd worden Waterallen in de wintermaanden ook regelmatig waargenomen op de Zanderij en langs het Zwarte Pad. Ze zijn kleiner en vooral veel slanker dan de verwante Waterhoen en Meerkoet, en vooral veel schuwer!

Topjaar voor de Kardinaalsmuts

Foto: Gijsbert van der Bent – Katwijk, november 2016

Dit jaar lijkt een heel goed jaar voor de Kardinaalsmuts. Tijdens een wandeling door duin en bos kun je momenteel niet om deze mooie struik met zijn prachtige vruchtjes heen. Die bessen hebben de vorm van een muts zoals kardinalen die dragen. Voor de mens is de hele plant heel giftig. Voor insecten, vogels en zoogdieren niet. De Stippelmot kan de struik letterlijk helemaal kaal vreten, en de schors is een lekkernij voor konijnen en herten. De Kardinaalsmuts lijkt het niet te deren. Ze komen er weer bovenop. En kijk maar eens hoe ze er nu allemaal bij staan! Vogels eten de giftige bessen, hoewel de struiken momenteel (nog) niet druk bezocht worden door vogels. Misschien moet eerst de vorst erover?

Grote uittocht van Lepelaars!

Foto: Rene van Rossum – Katwijk, oktober 2016

Het gaat goed met de Lepelaar in Nederland en elders in Noordwest-Europa. Ook de vogeltellers op de Katwijkse trektelposten merken dat. De Lepelaar is een trekvogel, en onze broedvogels overwinteren in Zuid-Afrika en Noord-Afrika. En als er meer broeden bij ons in Nederland en in de landen ten noorden van ons, dan is de kans groot dat we er hier ook meer voorbij zien komen. Maandag 26 oktober gaf een grote uittocht van Lepelaars te zien. Over Katwijk, over strand en zelfs ver over zee vlogen tussen 8.00 uur en 11.30 uur maar liefst 395 Lepelaar over, in groepen van 40 tot 100 exemplaren. Zoveel hebben we er nog nooit gezien op een dag!

Een saucijs op pootjes

Foto: René van Rossum- Katwijk, september 2016

Een Wezel is vooral heel erg klein. Ze wegen nog geen ons. Desondanks zijn het erg felle roofdiertjes, die vaak prooien pakken die groter zijn dan zijzelf. Jaarlijks worden er uit Katwijk niet meer dan een handvol Wezels gemeld, verspreid over het hele gebied. Daar zitten soms ook verkeersslachtoffers bij, en soms zelfs Wezels die door een kat zijn gegrepen. Ze houden van een beetje rommelige hoekjes. De laatste tijd neemt het aantal waarnemingen in en rond Katwijk weer wat toe. De Wezel op de foto werd betrapt door trekvogeltellers in de Noordduinen van Katwijk bij de achtervolging van zijn prooi, ongetwijfeld een muis.

De Putter heeft distels nodig

Foto: René van Rossum- Katwijk, augustus 2016

Opvallend mooie vogeltjes zijn het, met een prettig kwetterende zang en een kenmerkend drukke, bijna vrolijke roep. Al sinds de Gouden Eeuw zijn Putters bekende kooivogels, en ze zijn ook als zodanig geportretteerd door bekende grootmeesters in de schilderkunst. Maar wij zien ze natuurlijk het liefst in de vrije natuur. Dat kan ook in en rond Katwijk. Dan moeten er wel distels zijn, want de Putter heeft niet voor niets de bijnaam Distelvink. Ze zijn gek op de zaadjes van deze stekelige planten. Zoek de Putters dus op allerlei rommelige overhoekjes waar distels staan. Dat worden er in onze steeds sterieler wordende samenleving steeds minder, maar ze zijn er gelukkig nog wel. Bijvoorbeeld op de Zanderij. 

Geen wesp maar een wolbij

Foto: Ed Schouten – Katwijk, juli 2016

Het lijkt wel een wesp, maar dat is het niet. Het is een Grote Wolbij, een wilde bijensoort die bij ons in de zomermaanden vrij algemeen is. Wolbijen danken hun naam aan de gewoonte om haartjes van planten te verzamelen en daar broedcellen van te maken in een holletje in de grond of onder een steen. Het stoere mannetje is agressief tegen andere insectensoorten en weet zich misschien gesterkt door zijn gelijkenis met een wesp. Maar zoals alle mannelijke bijensoorten kan hij niet steken. De Kleine Wolbij (inzet) is een stuk zeldzamer, en komt bij ons alleen in de duinen voor.

Boomkikker neemt sterk toe

Foto: Ed Schouten – Katwijk, juni 2016

Wat zijn het toch een mooie beestjes! En wat zijn door het kleine formaat en de overwegend groene kleur moeilijk te zien te krijgen. Horen daarentegen moet geen probleem zijn. Wie tegenwoordig in Berkheide in de late avonduren op een duin gaat staan kan de luidruchtige concerten van de Boomkikker(s) niet missen. Met name langs de Wassenaarseslag en net onder Katwijk laten ze zich nog goed horen: een snelle opeenvolging van kwek’s (‘kwekwekwekwekwekwekwekwek…’’).  Dat zal nog enkele dagen doorgaan, maar dan zijn de eieren gelegd (in het water) en is het niet meer nodig zo’n kabaal te maken om een partner te lokken. Nadat de Boomkikker in Nederland in de vorige eeuw heel sterk is afgenomen, neemt de populatie de laatste 15 jaar weer sterk toe. Aan onze Boomkikkers zit echter een luchtje. Ze zijn mogelijk uitgezet… Boomkikkers zitten graag in grote braamstruiken. Niet meenemen, want de Boomkikker staat op de Rode Lijst en is heel erg beschermd!

Meidoorn belangrijk in de duinen

Foto: Maarten Plug – Katwijk, mei 2016

De maand mei is nog geen week oud, en alle meidoorns van heel Berkheide staan ineens in volle bloei. De duinen kleuren wit van de bloempjes aan de tot vorige maand nog zo onopvallende struiken, en de zwoele geur van de meidoornbloesems blijft hangen in de duinvalleien.

De meidoorn is heel belangrijk in het ecosysteem van onze duinen. Denk aan de relatief veilige nestgelegenheid die de doornige struiken bieden aan tal van vogelsoorten, de vele insecten die de Meidoorns aantrekken en de smakelijke bessen voor de vogels in het winterhalfjaar. Konijnen en reeën zijn weer gek op de bast van de meidoorns.

ozio_gallery_nano
Ozio Gallery made with ❤ by joomla.it

Kleinste varentje van Nederland

Foto: Maarten Langbroek – Katwijk, mei 2016

Wist u dat het kleinste varentje van Nederland in het Katwijkse duin voorkomt? Niet op verweerde muren van oude bunkers of iets dergelijks, maar gewoon op de grond, tussen de viooltjes en Vergeet-mij-nietjes. Dit zeldzame plantje, de Gelobde Maanvaren, groeit op duinhellingen die gericht zijn op het noorden, zoals we die rond Katwijk bijvoorbeeld vinden rond de Vrieze Wei of bij de Ichtuskerk.

Vanaf eind april komt het plantje boven de grond. Let bij het zoeken op rechtopstaande, frisgroene blaadjes. De Latijnse naam is Botrychium lunaria. Het eerste deel van de naam betekent zoiets als druivenrank, omdat de bloeiwijze in het begin op een trosje druiven lijkt. Het “lunaria” betekent maan en slaat op de halvemaanvormige blaadjes. Meestal worden ze tussen de drie en tien centimeter hoog.

De Nachtegaal laat zich horen

Foto: Jan Hendriks – Katwijk/Noordwijk, april 2016

Nergens in Nederland en misschien wel Europa komen zoveel Nachtegalen voor als tussen Katwijk/Noordwijk en Den Haag. In onze duinen vindt de Nachtegaal blijkbaar de perfecte biotoop: niet al te hoog geboomte en een lekker dichte ondergroei met brandnetels. Tussen die brandnetels wordt het nest gemaakt. De Nachtegaal is mooi maar zeer sober gekleurd, en laat zich ook nog eens lastig zien. Het is de zang waar hij eer mee inlegt. Vanaf begin april keren Nachtegalen terug uit de winterkwartieren in Afrika, en is hier de zeer luide en welluidende zang te horen. Het is zaak NU de duinen in te gaan voor de Nachtegaal, want in juli gaan ze al weer op weg naar Afrika.  

Exit winter met Sneeuwklokjes

Foto: Gerrit van Ommering – Katwijk/Wassenaar, maart 2016

Het Sneeuwklokje, met de prachtige wetenschappelijke naam Galanthus nivalis, kondigt het afscheid van de winter aan en het begin van het voorjaar. Als het Sneeuwklokje begint te bloeien is het voorjaar in aantocht. Een van de beste plekken in Katwijk om het Sneeuwklokje te zien is de Pan van Persijn (het Panbos). Bijvoorbeeld rondom het kleine huisje net voorbij het Theehuis/Restaurant Panbos. Ook de tuin van de Wilbert en het Ridderpark zijn goede plekken. Volgende maand (april) is het over met de bloei, en kunnen we ons opmaken voor het echte voorjaar.

Kan het wat zachter mijnheer de Zanglijster!?

Foto: Ed Schouten – Katwijk, maart 2016

Ze zijn al goed te horen in en rond Katwijk: zingende Zanglijsters. Voor het mannetje van de Zanglijster begint het voorjaar al in februari. Deze grijze muis onder de lijsters gooit dan alle schroom van zich af, zet zich in de top van een boom, met de borst vooruit en de snavel omhoog en zet het op een tetteren van jewelste. Een stroom van harde tonen, met die kenmerkende regelmatig herhalingen. Je zult er maar eentje in je tuin hebben…. Het gaat best goed met de Zanglijster als broedvogel in Katwijk. Ze lijken toe te nemen. Aan de randen van het dorp voelen ze zich het beste thuis. 

Het gaat goed met de Zeehond

Foto: Peter Duijndam – Katwijk, februari 2016

Een zondagmiddagwandeling naar de Zeehondjes. Het is tegenwoordig ook in Katwijk mogelijk. De smalle strandjes langs de Uitwatering zijn favoriete rustplaatsen. Het zijn jonge dieren. Aandoenlijk nog, maar volwassen mannetjes kunnen tot bijna twee meter lang worden en dan 130 kilo wegen. De vrouwtjes blijven wat kleiner.

Het gaat goed met de zeehond in Nederland. In de Waddenzee zwemmen zo’n 7.000 Zeehonden rond en ook nog ruim 3.000 Grijze Zeehonden, de iets grotere en gemiddeld twee keer zo zware neef/nicht van de ‘gewone’ Zeehond. In de Zeeuwse Delta leven ook nog een paar duizend van deze prachtige roofdieren.

Drieteenstrandlopers gek op scheermessen

Foto: Ed Schouten – Katwijk januari 2016

Welke strandwandelaar kent ze niet; die leuke, grijswitte bolletjes op pootjes die zo snel achter de terugtrekkende golven aanrennen. Het zijn Drieteenstrandlopers. In het broedseizoen zien ze er heel anders uit, veel bruiner, maar dan zien we ze hier niet. De Drieteenstrandlopers zitten dan in gebieden dicht tegen de Noordpool aan en proberen daar nageslacht voort te brengen. Na de broedtijd zakken ze de hele wereldbol af, en gaan op zoek naar zandstranden. Dan zijn ze in Katwijk aan het goede adres.

De vogels leven van allerlei kleine schelpdiertjes. Ook de Amerikaanse Zwaardschede (ook wel Scheermes genoemd), waarvan regelmatig enorme aantallen op strand liggen, valt goed in de smaak bij de Drieteenstrandlopers.

Peperbus heeft het najaar in de bol!

Foto: Maarten Langbroek – Katwijk december 2015

Normaal gesproken is het paddenstoelenseizoen in de maand december al lang voorbij. Maar de huidige temperaturen zo vlak voor de Kerst zijn natuurlijk niet normaal. De hoge temperaturen zorgen ervoor dat een aantal soorten paddenstoelen gewoon doorgaat, terwijl ze bij normale winterse omstandigheden allang niet meer uit de bodem zouden komen.

Een mooi voorbeeld is deze verse Peperbus, die op 19 december is aangetroffen onder Duindoornstruweel in Berkheide. De Peperbus is het gehele jaar door in het duingebied te vinden, maar dan met name in het verdroogde stadium. Normaal gesproken komen de verse Peperbussen in september of oktober boven de grond.

Deze paddenstoelensoort is heel bijzonder. Binnen Europa zijn de Nederlandse duinen zo goed als de enige plek waar de Peperbus massaal voor kan komen. Er zijn zelfs paddenstoelenliefhebbers die vanuit onder andere Engeland speciaal voor deze soort naar Nederland komen!

Niet alleen de Peperbus is een beetje van slag. Een aantal planten en struiken zijn opnieuw aan het bloeien geraakt. Op de Zeeweg staan al Sneeuwklokjes, en in de bermen langs de N206 bloeit Fluitenkruid en Rode klaver opnieuw.

Goudhaantjes weer gesetteld

Foto: Ed Schouten – Katwijk november 2015

Veel Katwijkers wisten er van mee te praten. In oktober, de vogeltrekmaand bij uitstek, werd Nederland overspoeld met Goudhaantjes uit het noorden en oosten van Europa. De vermoeide vogeltjes kwamen soms midden in het dorp terecht. Inmiddels zitten de Goudhaantjes weer waar ze wezen moeten: in de bossen, en dan met name naaldbossen. Het Ridderpark midden in Katwijk, het Duinpark bij Salem, het Panbos en de naaldbossen rond de Wassenaarse Slag zijn nu de plekken waar je Goudhaantjes kunt aantreffen. Ze zoeken onvermoeibaar naar voedsel en verraden zich vaak door een zeer hoog en ijl sie-sie-sie. Het Goudhaantje is het kleinste vogeltje van Europa en trekt vaak samen op met andere dreumesen als Koolmees, Pimpelmees en Staartmees.

Met korstmossen meer mans

Foto: Maarten Langbroek – Katwijk september 2015

Het lijken wel kleine paddenstoeltjes. Nee, dat zijn het niet. Het is het Klein Leermos, een soort korstmos! Korstmossen groeien eigenlijk overal. Op de stoep, op muren, op bomen en, zoals dit Klein Leermos, dus ook op de grond. Korstmossen bestaan uit een alg en een schimmel, die elkaar samen in leven houden. Ze kunnen overal op groeien omdat ze in tegenstelling tot planten hun voedingsstoffen niet uit de bodem of uit de schors halen, maar uit de atmosfeer. In de duinen bij Katwijk kun je erg veel leuke korstmossoorten tegenkomen. Ze zijn vaak al net langs de schelpenpaadjes te vinden. Zo ook dit Klein Leermos. Het winterhalfjaar is goed om de korstmossen te zien, want s' zomers verschrompelen ze door de droogte. Voor de echte geïnteresseerden: in duingebied Berkheide (onze Zuidduinen) komen wel vijf soorten Leermos voor. Succes met zoeken!

Kemphaan doet in het najaar rustiger aan

Foto: Rene van Rossum – Katwijk/Noordwijk, september 2015

Kemphanen zijn toch die vogels met die bontgekleurde kragen die altijd aan het vechten zijn? Inderdaad kunnen de mannetjes bij de aanvang van het broedseizoen hele toernooien houden. De decent gekleurde en veel kleinere vrouwtjes (de Kemphennen) bezien de gevechten van een afstandje en trekken hun conclusies. Rond Katwijk broedt de Kemphaan al heel lang niet meer. Het zijn zogenoemde ‘zeer kritische weidevogels’, en bij ons hebben ze weinig meer te zoeken. Die beroemde Kemphanen-gevechten zien we hier dus ook nooit. We zien de Kemphanen bij Katwijk af en toe wel op doortrek. De mannetjes hebben nu geen kragen meer en zien er net zo uit als de vrouwtjes en de jonge vogels. Mannetjes zijn wel altijd een stuk groter dan de vrouwtjes. In deze tijd van het jaar zijn Kemphanen regelmatig te zien tussen de Kieviten en de Goudplevieren op de weilanden rond het Vliegkamp Valkenburg. Het onder water zetten van bollenland geeft ons een extra kans om Kemphanen te zien. Tussen Noordwijk en Katwijk is een groot bollenperceel (langs de Achterweg) onder water gezet. Dat trekt altijd veel vogels aan. Waaronder regelmatig Kemphanen op doortrek.

Tijgerspin is een blijvertje

Foto: Maarten Plug – Katwijk, september 2015

De maanden september en oktober zijn heel goed voor spinnen. Er komen in Nederland honderden soorten spinnen voor; waarvan een deel ook in en nabij onze huizen huist. De Wespspin is een nieuwe aanwinst voor Nederland. Deze soort komt oorspronkelijk uit Zuid-Europa, en heeft zich de afgelopen decennia naar het noorden uitgebreid. Van zuid tot noord komt de soort nu ook in ons land voor. Ook rond Katwijk is de mooi gekleurde en makkelijk te herkennen Wespspin (ook wel Tijgerspin genoemd) te vinden. Onder andere in het natuurgebied Lentevreugd en, midden in het dorp, op de Zanderij. Dat makkelijk te herkennen gaat alleen voor het vrouwtje op. Het mannetje is veel kleiner en veel minder opvallend getekend.

Boomvalk heeft altijd haast

Foto: René van Rossum - Katwijk, 29 augustus 2015

Om dit jaar nog een Boomvalk te kunnen zien in Katwijk of elders in Nederland moet je snel zijn. Voor je het weet zijn de Boomvalken weer vertrokken naar de overwinteringsgebieden in Afrika. Daar leven ze bijna uitsluitend van vliegende insecten. Als ze tijdens en rond de broedtijd in Europa verblijven staan er ook vogels op het menu, waaronder zwaluwen. Dan is het wel handig als je snel bent. En snel is de Boomvalk! Hij of zij lijkt ook altijd haast te hebben. De vogel op de foto was aan het jagen boven het Wantveld. Op de achtergrond een flat op Rijnmond. De flatbewoners hadden een wervelende show kunnen zien. En misschien hebben sommigen dat ook. De Boomvlak is een zeldzame broedvogel in onze regio. Na de broedtijd verschijnen er wel eens (families) Boomvalken boven Berkheide of Lentevreugd om op libellen te kunnen jagen.