Lezen | Natuurcentrum Katwijk

Olie en gas onder vuur

Februari 2017
Het leeuwendeel van de energie die voor onze energieslurpende levenswijze nodig is wordt opgewekt door de verbranding van fossiele brandstoffen. De vanzelfsprekendheid daarvan komt steeds meer onder vuur te liggen, en aan pleidooien voor de overstap naar duurzame energiebronnen wordt steeds meer gehoor gegeven. De CO2 die vrijkomt bij de verbranding van olie en gas lijkt immers een belangrijke oorzaak van de wereldwijde temperatuurstijging en daarmee gepaarde gaande klimaatverandering.

Wie dit najaar in het Natuurcentrum Katwijk is geweest heeft daar het grote mammoetbot kunnen bewonderen dat is opgevist van de bodem van de Noordzee. Nog dagelijks worden dit soort botten opgevist. Ze herinneren aan de tijd, tot zo’n tienduizend jaar geleden, dat onze Noordzee een vruchtbare vlakte was vol met grote dieren, waaronder de wolharige mammoet. De arme dieren hebben nooit kunnen bevroeden dat hun grazige vlakte door opwarming, smelten van ijsmassa’s, zeespiegelrijzing en bodemdaling in no time zou veranderen in de Noordzee zoals we die nu kennen.

mammoetbot natuurcentrum katwijk 2016

Kunnen wij ons voorstellen dat het weer op korte termijn al ‘extremer’ wordt, met intense regenbuiten, droogtes en perioden waarbij het kwik overdag regelmatig boven de 40 graden uitkomt? Het zijn omstandigheden waar mensen in grote delen van de wereld altijd al mee te maken hebben, maar die ons hier rauw op ons dak zullen vallen. Volgens klimaat- en weerdeskundigen leven we nu al met het weer dat pas voor 2025 werd voorspeld, en daarmee lijkt de kans dat de nieuwe extreme klimaatscenario’s van het KNMI uit komen groter.

De klimaatverandering zet hoe dan ook door. We zien het hier in en rond Katwijk aan de vogelbevolking die verandert, de vegetatie, nieuwe insectensoorten die oprukken vanuit het zuiden. Kunnen we het proces stoppen? Waarschijnlijk niet, maar er wordt toch geprobeerd een belangrijke oorzaak voor de temperatuurstijging weg te nemen, door de overstap naar duurzame energie. Een enorme opgave!

Niet alleen in het klimaatakkoord van Parijs is afgesproken dat we alles op alles zullen zetten om de temperatuur op aarde niet te veel te laten stijgen. Tien gemeenten van onze regio (Kaag en Braassem, Oegstgeest, Katwijk, Teylingen, Leiden, Voorschoten, Leiderdorp, Wassenaar, Noordwijk en Zoeterwoude) zijn van plan samen op te gaan trekken bij het maken van plannen om af te komen van fossiele brandstoffen. De burgers zijn gewaarschuwd, want letterlijk alles moet dan op de schop. Wordt vervolgd!

door Gijsbert van der Bent

Liever geen IJsvogel

Januari 2017
Als er één vogel is met een bijzonder slecht gekozen naam, dan is het wel de IJsvogel. Uit Katwijk komen steeds meer meldingen van dit prachtig gekleurde vogeltje, waarvan we meestal alleen de azuurblauwe rug zijn als het zich pijlsnel en in rechte vlucht laag boven het water uit de voeten maakt. Nederland en heel Europa zijn met maar één soort slecht bedeeld met ijsvogels. Met name in de tropen komen tientallen ijsvogelsoorten voor; de een nog mooier dan de ander. Die zien echt nooit ijs, maar wij Nederlanders blijven ook deze gewoon ‘ijsvogels’ noemen. De Britten doen dat anders, want daar heten ze ‘kingfishers’.

IJsvogel Natuurcentrum Katwijk 2016

De toename van de IJsvogel in heel Nederland komt simpelweg door het ontbreken van streng winterweer de afgelopen jaren. IJsvogels leven van visjes, die gevangen worden door vanaf een uitkijkpost of vanuit ‘biddende’ positie (in de lucht blijven hangen met snelle vleugelslag, als een kolibrie) het water in de duiken. IJsvogels hebben dus liever geen ijs, want als al het favoriete viswater bevroren raakt kunnen ze niet meer bij hun prooi.

In strenge winters gaan bijna alle IJsvogels dood. De enkele overblijvers zorgen met soms drie broedsels achter elkaar dat de stand weer groeit, tot er een volgende horror winter voor de IJsvogel komt. Nu er geen winters meer zijn van waarde blijft de stand groeien, en verovert de IJsvogel, voorheen vooral een vogel van snelstromende beekjes in het oosten des lands, de hele rest van het land, en slaat daarbij ook steden en dorpen niet over. Groene en waterrijke wijken in Katwijk als Rijnsoever en de Zanderij kunnen er over mee praten.

De naam IJsvogel is wel een beetje te begrijpen. Juist in strenge winters verzamelen IJsvogels zich bij de laatste plekjes open water, en komen dan beter in beeld Voor de IJsvogel is het te hopen dat de huidige vorstperiode niet te lang duurt.

door Gijsbert van der Bent

Tuinvogeltelling

Januari 2017

En doe mee!

Wees gerust. Dit is geen oproep voor de extra midwinter-trekking van de Postcodeloterij. Het is wel een oproep aan de bewoners van alle postcodes van Katwijk. Zaterdag 28 en zondag 29 januari is namelijk de Nationale Tuinvogeltelling. Iedereen met een tuin(tje) of een balkon kan daaraan meedoen, door gedurende een half uur alle vogels in de tuin of op het balkon te tellen, en de soorten en aantallen door te geven via de website www.tuinvogeltelling.nl, of via de app Tuinvogels.

tuinvogeltelling natuurcentrumkatwijk 2017

Vogelbescherming Nederland organiseert de Tuinvogeltelling al sinds 2003. Het is aan de ene kant een leuk, laagdrempelig instapmodel tot de vogelhobby. Maar uit al die tellingen verspreid over heel Nederland komt na al die jaren ook naar voren hoe goed of hoe slecht het gaat met bepaalde vogels. De Huismus bijvoorbeeld is landelijk gezien nog steeds de meest getelde vogel. Vooral omdat ze in groepjes leven. De Merel is de soort die het meest verspreid is over Nederland, en in de grote steden en de provinciesteden (zoals Katwijk) heeft de Huismus zijn eerste plaats moeten afstaan aan respectievelijk de Koolmees en de Kauw.

Dus bent u benieuwd wie dit jaar de nummer 1 wordt in Katwijk, Zuid-Holland en Nederland, doe mee! Scholen, kinderboerderijen en andere groepen die niet met het weekend uit de voeten kunnen. kunnen van tevoren tellen en hun telling eerder insturen. Volgende week zullen we zien wie gewonnen heeft in Katwijk.

door Gijsbert van der Bent

Regelmatig onregelmatige gast

November 2016

Op sommige vogelsoorten kun je de kalender gelijk zetten. Ze verschijnen en verdwijnen op vaste tijden Als je de eerste Nachtegaal weer hoort: april! De eerste overtrekkende Kramsvogels: oktober!. De Pestvogel doet aan die regelmaat niet mee, en houdt het liever spannend. Een paar jaar achter elkaar zien we er geen enkele, en dan ineens komt er een jaar waarin ze overal opduiken. Nou ja, overal; er moeten wel bessen in de buurt zijn. Als er namelijk één vogel is met een eenzijdig bessendieet, dan is het de Pestvogel wel.

Pestvogel Foto Ed Schouten

Foto: Ed Schouten

Vogels met zo’n regelmatig onregelmatig voorkomen (de veel zeldzamere Notenkraker heeft dat ook) noemen we invasiegasten. Ooit zorgde die invasies van Pestvogels voor onrust bij de bewoners van de Lage Landen. Die rare vogels moesten wel uit onbestemde gebieden komen en vreselijke ziektes met zich meebrengen. Vandaar de naam: Pestvogels.

Die vervelende naam laat zich moeilijk rijmen met de haast on-Nederlandse schoonheid van deze vogels. Omdat Pestvogels vooral bessenstruiken in tuinen in de bebouwde kom prefereren, kan die schoonheid ook vaak zonder verrekijker vastgesteld worden. Vogelkenners kunnen uit de lengte van de kuif, de grootte van de keelvlek, de tekening van de handpennen en de hoeveelheid rode ‘lakplaatjes’ op de vleugel afleiden of het om een mannetje of vrouwtje en jonge of oude vogel gaat.

De afgelopen week zijn uit het hele land, inclusief Katwijk, zoveel meldingen gekomen, dat we zeker kunnen spreken van een invasie. Hoe groot die invasie wordt is nog de vraag. Vooral mensen met Gelderse roos in de tuin moeten goed opletten. Pestvogels zijn daar gek op. Maar ook andere bessen gaan naar binnen, in z’n geheel.

Gijsbert van der Bent

Gewoon hartstikke zeldzaam

Oktober 2016

Je maakt nog eens wat mee als niets vermoedende deelnemer aan een strand/duin-excursie van het Natuurcentrum Katwijk. Goed kijken wat de garnalenvissers behalve garnalen nu weer boven water hebben gehaald is altijd aan te raden. Zwemkrabbetjes: kennen we. Verschil tussen mannetje en vrouwtje krab: weten we inmiddels. Zeenaaldjes: vaste prik. Jong Grietje: altijd leuk. Heremietkreeftjes in hun schelpenschuilplaats: geen geheim meer voor de excursiedeelnemers.

Zeestekelbaars

Foto: Gijsbert van der Bent

He, maar dat is leuk. Een Zeestekelbaars! In het bakje dat we speciaal hebben meegenomen om interessante beestjes goed te kunnen bekijken zwemt een dun en zeer langgerekt visje van ongeveer 12 centimeter. Het snuitje doet een beetje denken aan een Zeepaardje, maar verder is het op en top een stekelbaarsachtige. Maar dan wel een hele zeldzame dus. Het aantal waarnemingen langs de Nederlandse kust de afgelopen decennia is op de vingers van twee handen te tellen.

Ooit was de Zeestekelbaars algemeen in Nederland, en figureerden ze ook in de Verkade-albums. Zoals alle stekelbaarzen maakt het mannetje op de zeebodem een nestje voor de jongen, die fel verdedigd worden. Ze leefden vooral in zeegras. Toen dat zeegras na de realisering van de Afsluitdijk in 1932 vrijwel geheel verdween uit de Nederlandse kustwateren, verdwenen ook de Zeestekelbaarzen. De soort staat  nu als ernstig bedreigd op de Nederlandse Rode Lijst. Ja ja, het visje is levend en al weer terug in het water gezet.

Let op aankondigingen van nieuwe strand- en duinexcursies. Zo’n zeldzame waarneming smaakt natuurlijk naar meer.

Gijsbert van der Bent

Instagram @natuurcentrumkatwijk