Ook het Natuurcentrum Katwijk ontkomt er niet aan om maatregelen te nemen in verband met het corona-virus. Daarom is in ieder geval tot 1 juni het Natuurcentrum gesloten, en gaan geplande activiteiten niet door. Wij vinden dat natuurlijk heel erg jammer. Uiteraard volgt nadere berichtgeving als de ontwikkelingen daartoe aanleiding geven.

Sijzen op trek

Foto: Rene van Rossum - Katwijk, oktober 2019

Op dit moment kunnen we genieten van een bijzonder fenomeen: heel veel Sijzen op trek. Nu worden er in Katwijk altijd wel groepjes Sijzen op doortrek gezien, maar de getelde aantallen in de eerste helft van deze oktober zijn wel heel bijzonder. Tijdens Euro Birdwatch op zaterdag 5 oktober stond de Sijs in Katwijk al in de Top 3 van die dag, met 3.686 getelde Sijzen. Alleen van de Vink werden er die dag meer geteld, maar dat is normaal.

Sijzen zijn kleine, sierlijk en mooi geel-groen gekleurde vink-achtigen. Het zijn levendige en luidruchtige vogels, met hoge roepen. Ze broeden niet in Nederland. In het winterhalfjaar zijn Elzen en Berken de beste bomen voor hongerige Sijzen die naar ons land afzakken. Af en toe zijn er dan groepjes ook in Katwijk en omstreken te zien. Eens in de zoveel jaar gaan Sijzen uit noord- en oost-Europa massaal op pad. We spreken dan van een invastie, zoals we dat ook wel eens hebben met Vlaamse Gaaien, mezen, Grote Bonte Specht en zeldzamer Pestvogels en nog zeldzamer Notenkrakers. Voedsel zal daar mee te maken hebben. Dit najaar is er sprake van een echte Sijs-invastie. Een kleine 10.000 Sijzen overtrekkend, zoals op 12 oktober, zien we hier echt niet vaak!

Fotogenieke Rosse Woelmuis

Foto: Ed Schouten – Katwijk, september 2019

Wel eens een Rosse Woelmuis gezien? Probeer het eens in het Panbos! Dit jaar schijnt een goed muizenjaar te zijn. Dat blijkt ook wel uit de aantallen jagende Buizerds en Torenvalken op het voormalig vliegveld Valkenburg. Ook voor de Rosse Woelmuis lijkt het een goed jaar. Ze zijn niet echt schuw en laten zich het hele jaar zien. Dat valt nog niet altijd mee; let op geritsel in de strooisellaag! Ze maken gebruik van vaste routes. Handig voor de waarnemer ook! Zoals de naam al aangeeft heeft de Rosse Woelmuis een mooie roodbruine zweem over nek en rug. Het diertje heeft duidelijk zichtbare ogen en oren (maar niet zulke flaporen als de Bosmuis) en een redelijk lange staart (maar ook niet zo lang als die van de Bosmuis). Ze eten allerlei plantaardig materiaal, waarvan ze ook voorraden aanleggen, en in de zomer ook insecten. Rosse Woelmuizen kunnen zich razendsnel voortplanten, maar vormen zelf een belangrijk voedsel voor roofvogels en roofdieren. Dus zo druk zal het niet worden met die muizen in Panbos.

Piektijd voor de Parnassia

Foto: Gerrit van Ommering – Katwijk, augustus 2019

Terwijl in het droge duin al veel planten zijn uitgebloeid, laten de vochtige duinvalleien nog een zee van bloemen zien. Althans, waar die niet zijn opgegeten door de grote grazers, die wel weten waar de meest sappige hapjes zijn te halen.

Blikvanger is de Parnassia, met zijn vijftallige witte bloemen. Het is een echte nazomerbloeier, die tot in september bloeit. Met de bloemen is van alles aan de hand, maar de ruimte hier is te kort om dat te beschrijven. Bekijk in het veld maar eens een aantal bloemen van dichtbij, dan vallen je vanzelf een heleboel dingen op. De beste plekken om Parnassia te zien bevinden zich in onze eigen ‘Kalahari’, in het zuiden van Berkheide. Vanaf de voormalige koffietent loopt het laarzenpad naar noord en zuid dwars door diverse vochtige valleien met dit mooie plantje.

Mooi blauw is niet lelijk

Foto: Gijsbert van der Bent – Katwijk, juli 2019

Wie op dit moment mooie bloeiende Wilde cichorei wil zien moet eens over de dijk lopen langs de Westerbaan, aan de kant van de woonwijk. De Wilde cichorei doet zijn bijnaam ‘Wegenwachter’ eer aan, want de stevige plant met de opvallende, hemelsblauwe bloemen staat in rijen langs de paden. Na augustus is het over met het blauwe feest.

Oudere Katwijkers kennen de Wilde cichorei misschien nog uit de oorlogsjaren. Van de wortels van de plant, waarin veel bitterstoffen zitten, werd surrogaatkoffie gemaakt. Waarschijnlijk niet te drinken, maar in tijden van gebrek aan echte koffie waarschijnlijk beter dan niks. De cichorei is familie van de witlof en de andijvie; ook al van die bittere planten.

En masse en van heel ver

Foto: Truus van Duijvenboden – Katwijk, juni 2019

Het is een bijzonder fenomeen: de aankomst van de Distelvlinder in Nederland in deze tijd van het jaar. Soms zijn ze met enkele, soms met letterlijk honderdduizenden. Het zijn grote en makkelijk te herkennen vlinders; bleek oranje en met zwart en wit in de vleugelpunten. Vliegen kunnen ze als de beste. Dat moet ook wel, want de meeste Distelvlinders die we hier zien komen uit Afrika, en het merendeel daarvan zelfs van gebieden ten zuiden van de Sahara. Net uit de pop gekropen gaan ze op trek, en geholpen door gunstige meewinden in hogere luchtstromen doen ze er een tot twee weken over om in onze streken te geraken. Ze kunnen zelfs IJsland bereiken! Eenmaal gearriveerd bij ons gaan ze op zoek naar geschikte planten om eitjes op te leggen, meestal distels of brandnetels, en die hebben we hier genoeg. In juli, augustus en september kunnen we dan Distelvlinders zien die hier geboren zijn. Overwinteren kunnen ze hier niet. Waarschijnlijk gaan de meeste vlinders dood en weet maar een enkeling het warmere zuiden te bereiken. Elke Distelvlinder die we hier nu (juni) zien is dus afkomstig uit het (heel) verre zuiden.

 

Hotel Panbos

Foto: Gijsbert van der Bent – Katwijk, mei 2019

Behalve enkele woonhuizen en een goed restaurant herbergt Panbos sinds kort ook een hotel! Schrik niet, het is een bijenhotel, compleet met een bord met uitleg, op de zogenoemde Grote Weide van dit mooie binnenduinrandbos van Berkheide..

Dergelijke ‘hotels’ voor bijen en andere insecten mogen zich vandaag de dag verheugen in een grote populariteit, ingegeven door de oprechte zorg die er is voor het lot van onze wilde bijen. Bijen en andere bestuivende insecten zijn belangrijk voor de natuur en zeker ook voor de mensheid. Onze gewassen moeten immers bestoven worden.

Een hotel is mooi, maar laten we hopen dat er ook een goed restaurant bij zit voor de insecten, in de vorm van bloeiende nectarplanten en waardplanten.

Oranje boven!

Foto: Truus van Duijvenboden – Katwijk, april 2019

Koningsdag (en voorheen Koninginnedag) hebben voor vogelaars en vlinderaars een aparte betekenis. Eind april, en meestal op Koningsdag zelf, als iedereen vrij is, zien vogelaars meestal hun eerste Gierzwaluwen van het jaar. En het Oranjetipje laat zich, hoe toepasselijk, ook meestal voor het eerst zien rond de oranjefeesten. Het Oranjetipje is in en rond Katwijk zeker geen algemene vlinder. Het voorkomen is op z’n best grillig te noemen; zo zie je er op een plekje tien op een dag en zo zie je ze jaren niet meer. De laatste jaren lijkt de vlinder in het westen van Nederland en ook bij ons in Katwijk toe te nemen. Je moet ze zoeken waar de waardplanten staan: Look zonder Look of Pinksterbloem. Ze houden van warmte, en bosranden in de zon zijn dan ook favoriet. Het Panbos is momenteel bij ons de beste plek om ze te zien, maar je moet snel zijn, want de vlinders leven maar heel kort!

De eerste Oranjetipjes komen eind april tevoorschijn. Het mannetje is onmiskenbaar, maar het vrouwtje lijkt meer op een gewoon koolwitje. Totdat je de mooie groen gemarmerde onderkant ziet natuurlijk. Eind mei zie je ze al niet meer. Voor de vlinders is het werk dan gedaan. De mannetjes hebben de vrouwtjes bevrucht, en de vrouwtjes hebben eitjes gelegd op de waardplanten. De rupsen eten daarvan, verpoppen zich en brengen zo, stevig ingebakerd als pop, het lange winterseizoen door. Totdat het oranjezonnetje ze wakker maakt.

Beflijsters; je kunt er de kalender op gelijk stellen

Foto: Johnny van der Zwaag - Katwijk, april 2019

De maand april betekent op de Katwijkse vogelkalender: doortrek van Beflijsters. Deze lijstersoort lijkt op onze gewone Merel, maar is wat stoerder in z'n bewegingen, heeft een lichte zweem over de gesloten vleugel, een gelere snavel, een snellere vlucht, een hardere droge roep en natuurlijk....we zouden het bijna vergeten....een grote halvemaanvormige lichte vlek op de borst waaraan de vogel zijn naam ontleent.

De Beflijster broedt in de bergen van Midden-Europa en ook in de wat hogere gebieden in Schotland en Scandinavie. Overwinteren doen ze rond de Middellandse Zee, en dan met name in Noordwest-Afrika (Marokko en Algerije). Begin april worden rond Katwijk de eerste Beflijsters gemeld, meestal in de duinvalleien van Berkheide en de Coepelduynen. Ze hebben zo hun favoriete plekjes: de Vrieze Wei bijvoorbeeld (waar bijgaande foto ook genomen is). De Beflijsters die we in Katwijk zien zijn hoogstwaarschijnlijk op weg naar Schotland en Scandinavie. Het gaat soms om tientallen vogels in de directe omgeving van Katwijk. Het gaat overigens niet zo goed in de Britse broedgebieden met deze soort. Begin mei (soms tot eind mei) zijn de laatste Beflijsters doorgetrokken. In het najaar zien we ze veel minder; waarschijnlijk nemen ze dan een andere route naar het zuiden.

Ontluikende natuur

Foto: Maarten Langbroek – Katwijk, maart 2019

De ontluikende natuur kan niemand ontgaan zijn. Het wordt lente! De narcissen, krokussen en sneeuwklokjes zijn bijna uitgebloeid, en binnenkort zullen deze zogenoemde stinzeplanten weer plaatsmaken voor de inheemse flora. Ook de insecten komen tijdens deze zonnige dagen weer uit hun winterslaap. Er moet dan natuurlijk wel iets voor ze te halen zijn. Daar heeft de natuur over nagedacht: de eerste bloeiende bomen en struiken zijn verschillende kers- (Prunussen) en wilgensoorten (Salicaceae), die vanaf half maart beginnen te bloeien. In de gemeente Katwijk kan men nu her en der de witte bloesem van de Sleedoorn zien en in de duinen, langs de meertjes, in Rijnsoever of langs de Cantineweg vindt men bloeiende wilgenstruiken.

De bloesem van de Sleedoorn en de bloeiende katjes van de wilgen hebben een grote aantrekkingskracht op veel soorten bijen, hommels, zweefvliegen en bromvliegen, waardoor het er soms een gezoem van jewelste kan zijn. Er zijn ook al enkele dagvlinders waargenomen, waaronder de Atalanta, de Citroenvlinder, de Dagpauwoog en de Kleine Vos. Houd bij zonnig weer de bloeiende planten en struiken in uw tuin in de gaten houden; grote kans dat het ook daar een waar feestmaal is!

Instagram @natuurcentrumkatwijk